Kirpi Bakımı Beslenmesi ve Özellikleri

Yazar:

Kirpi bakımı ve beslenmesi çok zor olmasa da, evcil hayvan olarak beslenme oranı en düşük türlerden biridir. Amerika’da, Avrupa’da ve ülkemizde beslenen ve en popüler olan kirpi türleri Afrika Pigme kirpisi (Cüce kirpi) ve Albino kirpi türüdür.

Kirpilerin vücudunun alt kısmında diken yoktur. Dikenler sadece sırtında bulunur. Karın altı yumuşak tüylerle kaplıdır. Dikenler ise dışı keratinli sertleşmiş, içi boşluklu kıl şeklindedir. Vücudunu kaplayan dikenler korkutucu olsa da bu dikenler ele batmaz. Dikenlerini sadece kendini tehlikede hissettiğinde korunma amaçlı kullanırlar. Bir kirpi tehlike hissettiğinde kendini diken topu şekline sokar ve dikenleri kontrol eden kaslarında kasılması ile dikenlerini batıcı hale getirerek düşmanlarından korunur.

Kirpiler için en iyi yaşam alanları 20 – 27 derece olan sıcaklıklardır. Daha düşük ısılarda kış uykusuna yatar. Evde beslenen kirpi türleri için ortam ısısı bu aralıkta olmalıdır. Çok çabuk strese girerler. Bu nedenle genellikle tek bakılması tercih edilmelidir.

Kirpilerde Üreme

Kirpiler memeli hayvanlardır ve 2 yaşına geldikleri zaman cinsel olgunluğa erişip, çiftleşebilir. Doğada genellikle kış uykusundan uyandıktan sonra mayıs haziran aylarında çiftleşirler. Hamilelik süresi 35 gündür. Yavru sayısı 5 – 8 arasında değişir. Yavrular ilk doğduklarında oldukça küçüktür. Az yavru olursa ortalama 30 gr olabilen yavru ağırlığı yavru sayısına göre değişir. Eğer çok yavru varsa 15 – 20 gr ağırlıkta olabilirler. Yavrular anne tarafından iyi beslenebilirse hızla büyüyerek haftada 30 – 50 gr kadar kilo alabilirler.

İlk doğduklarında yavruların gözleri ve kulakları kapalıdır. Ortalama 15 – 20 gün sonra gözleri daha sonra ise kulaklar açılır. Doğumdan sonra anne ve yavrulara dokunulmamalı ve strese neden olabilecek her türlü faktörden uzak tutulmalıdır. Yavrular 3 – 4 hafta içinde gelişimlerini tamamlasalar da 7 veya 8 haftalık olana kadar anneyi emmeyi sürdürebilirler.

Kirpi yavruları deri altında duran tüylerle doğar. Bu tüyler yumuşaktır ve doğum sırasında derinin içindedir. Yavru doğduktan hemen sonra tüyler deri altından çıkmaya başlar. Tüyler zamanla kalınlaşır, sertleşir ve yaklaşık 2 ay içerisinde dikenlerin gelişimi tamamlanmış olur.

Sağlıklı ve dengeli beslenen bir kirpi 5 – 7 yıl yaşam süresine sahiptir.

kirpi bakımı beslemesi ve özellikleri

Evde Kirpi Bakımı

Evde kirpi bakmak için öncelikle bir kafes almalısınız. Bu amaçla cam teraryum, tavşan kafesi veya Guinea pig kafesi gibi bir kafes olabilir. Kaçmasını önleyebilmek için yüksek, düz yüzeyli bir kafes veya üzeri kapalı kafesler tercih edilmelidir.

Seçeceğiniz kirpi kafesi boyut olarak kirpinin rahat dolaşabileceği geniş bir kafes olmalıdır. Bu amaçla 60 – 70 cm ve üzeri ve bir kafes tercih etmelisiniz. Kafesin tabanının düz ve geniş bir kafes olması tercih edilmelidir. Tel tabanlar ayaklarına zarar verebileceğinden tercih edilmemelidir.

Kirpiler için en iyi ısı aralığı 20 – 27 derece arasıdır. Daha düşük ısılarda kış uykusuna yatarlar.

Kafes içerisine kirpinin saklanabileceği bir yuva konulmalıdır. Bu çok önemlidir. Çünkü kirpiler ihtiyaç duyduklarında saklanabileceği bir yer bulamaz ise kolayca strese girebilir. Ayrıca yemek için bir mama kabı ve ayrıca su kabı konulmalıdır. Suluk olarak tavşanlar içinde kullanılan bilyeli suluk çeşitleri arasından seçim yapabilirsiniz.

Kirpiler aynen hamsterlar gibi geceleri aktif olan türlerdendir. Bu nedenle evde kirpi bakacaksanız kafesinde mutlaka bir çark bulundurmalısınız. Hamster çarkı olarak satılan egzersiz oyuncağının kirpi için olabilecek uygun olan büyük boyutlu olanını, plastik veya doğal ağaçtan yapılmış olanlarını seçebilirsiniz.

Kafes içerisine tavşan kafeslerinde kullanılan taban malzemesi veya hamster talaşı gibi bir taban malzemesi kullanabilirsiniz. Bunun yanı sıra sıcak tutacak polar battaniye veya yünlü bir örtüde konulabilir. Ortamın soğuk olması ve üşümesi halinde kış uykusuna yatabileceğinden sıcak tutulmaları önemlidir. Kış uykusuna yatmalarını önlemek için ısıtıcı lamba veya ısıtıcı ped kullanarak kafes ısını 20 – 27 derece aralığında tutmalısınız.

Kirpinin tuvalet ihtiyacını giderebilmesi için özel kemirgen kumu kullanabilirsiniz. Bu tür kumlar mısır koçanı, bitki lifleri veya çam peleti gibi doğal ürünlerden yapılmıştır ve kirpi içinde sağlıklıdır. Ancak böyle bir imkanınız yok ise tozsuz ve ince taneli kedi kumu kullanabilirsiniz.

Kirpi bakımı sırasında önem taşıyan konuların başında beslenme gelir. Kirpiler obeziteye yatkındır. Bu nedenle evde bakılan kirpiler dengeli beslenmeli ve kilo aldırılmamalıdır. Düzenli olarak tartmalı ve aşırı bir kilo artışı gördüğünüz takdirde yemeğini biraz azaltmalısınız. Türlere göre vücut ağırlıkları farklılık gösterse de yetişkin bir kirpinin ortalama ağırlığı 450 – 500 gr (Afrika Pigme Kirpisi) dır.

Kirpi Ne Yer? Nasıl Beslenir?

Kirpi omnivor ve insektivor bir kemirgendir. Yani hem et, hem de ot, hem de böcek ile beslenebilir. Bu prensibe göre günlük beslenmesinde protein kaynağı olarak et, yanı sıra sebze ve meyve verilebilir. Kirpilerin yüksek protein ve düşük yağ oranı olan gıdalarla beslemesi gerekir. Son yıllarda yurt dışında kirpi bakımı ve beslenmesi için özel kirpi yemleri üretilmiş olsa da uzun yıllar kirpi beslenmesinde kedi maması kullanılmış ve hala kullanılmaktadır.

Kedi maması protein bakımından zengindir ve kirpiye verilebilir ama özellikle yağ oranı düşük olan kedi maması tercih edilmelidir. Kuru kedi mamasının yanı sıra yaş kedi maması ve köpek maması da verilebilir. Kuru mama seçerken tavuk, kuzu veya sığır etli olanlarını tercih etmelisiniz. Balıklı olan kuru kedi maması kirpi beslenmesi için uygun değildir.

Yavru kirpi bakımı ve beslenmesinde veterinerinizden temin edebileceğiniz ve prescription mama olarak adlandırılan özellikle hastalık ve tedavi dönemlerinde kullanılan yaş kedi mamalarından verebilirsiniz. Bu mamalar özellikle tedavi dönemlerinde kedi ve köpeklerin ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla üretilen daha yüksek besin değeri olan mamalardır. Ayrıca tanecikleri olmadığından kolayca enjektör ile besleme yapmaya uygundur.

Evde beslenen bir kirpinin beslenmesinde % 30 protein, en fazla % 20 yağ olmalıdır. Geri kalan ise sebze, meyve ve böceklerden oluşması en ideal orandır.

Doğada oldukça severek yediği böcekler ve özellikle de bu böceklerin kabuklarında bulunan kitin kirpiler için tam bir protein deposudur. Aynı zamanda lif ihtiyacını da karşılamış olur. Bu nedenle evde beslenen kirpiye protein bakımından zengin olan kurutulmuş veya canlı böcek vermek iyi bir beslenme sağlayacaktır.

Bir kirpiye günde bir kez yemek vermek yeterlidir. Verilecek günlük miktarlar öğünlere bölünerek verilebilir. Verilen taze sebze ve meyveler mutlaka ertesi gün kontrol edilmeli ve kalan kısımlar varsa kafesten çıkarılmalıdır. Kirpi bakımı sırasında yiyeceklerin yanı sıra kafeste daima temiz içme suyu bulundurulmalıdır.

Ülkemizde hazır kirpi yemi bulmak pek mümkün olmadığından pek çok insanın yaptığı gibi kedi maması deneyebilirsiniz.

Kirpiler Neyi Severek Yer?

Pişmiş tavuk, pişmiş sığır eti, pişmiş kuzu eti, pişmiş yumurta, kavun, muz, elma, taze domates, taze yeşil fasulye, pişmiş kabak gibi besinleri, un kurdu, çekirge ve cırcır böceği gibi kurutulmuş böcek ve kurtçukları severek yer.

Kirpiye Hangi Yiyecekler Verilmemelidir?

Bir kirpi beslenmesinde aşırı yağlı besinlerden, mayalı besinlerden, kuru sebzeler, mısır, havuç ve patates gibi nişastalı besinlerden ve fındıktan sakınılmalıdır.

Kirpi bakımı sırasında bir kirpiye kesinlikle normal süt verilmemelidir. Kirpiler laktozu sindiremez. Eğer besleyecek kimsesi olmayan çok küçük bir kirpi yavrusu bulduysanız beslemek için laktozsuz süt kullanabilirsiniz.

Kirpi Nasıl Tutulmalıdır?

Kirpi ile iletişime erken dönemlerde başlanmalı ve ele almaya henüz yavru iken alıştırılmalıdır. Bir kirpi kesinlikle üstten tutulmamalıdır. Tüyleri batmasa ve sizi rahatsız etmese de üstten tutulmamalıdır. Çünkü tehdit olarak algılar ve strese girer. En iyi tutuş şekli iki elinizi kullanarak karın altından tutmaktır.

Kirpi Nasıl Yıkanır?

Kirpiler suyu sever bu nedenle temizliğinde hiç zorlanmazsınız. İçi su dolu bir küvetin içerisine bıraktığınızda yüzecektir. Kirpiyi yıkamak için küçük bir leğen kullanabilirsiniz.

Yıkama işlemi için insan şampuanı veya sabun gibi bir temizleyici kullanılmamalıdır. Tavşan ve Guinea pig gibi kemirgenler için kullanılan şampuanlar tercih edilmelidir. Yıkama işlemi için yumuşak uçlu bir diş fırçası kullanılabilir. Dikkat edilmesi gereken önemli konu ise çok iyi durulanması ve kurutma makinesi kullanılmadan kurumasının sağlanmasıdır.

Kirpilerin Yaşayabileceği Hastalıklar ve sağlık Sorunları Nelerdir?

Kirpilerde en sık yaşanan sağlık sorunlarının başında obezite yer almaktadır. Fazla miktarda beslenme, canlı yemlerin aşırı miktarda verilmesi ve kafesinin küçük olması en önemli nedenler arasındadır. Kafesinin büyük tutulması ve egzersiz çarkının üzerinde biraz daha vakit geçirmesi ile sorun önlenebilir.

Aşırı tüy kaybı, kaşıntı, kuru bir deri ile kendini belli eden akar türü parazitler kirpilerin sık karşılaştığı sorunlardan biridir. Akarlara bağlı olarak kulaklarda pul pul döküntüler görünür. Bu durumda mutlaka parazit kontrolü için veteriner hekimin ziyaret edilmesi gerekir.

Kulakta hasar, kulak tüylerinde karışıklık ve tüy dökülmesi gibi bir belirti görüldüğünde mantar olasılıklar arasında değerlendirilmelidir. Kirpi de bulunan akarlar ve mantar insanlara bulaşmaz ama kafeste başka bir kirpi varsa bulaşabilir. Bu nedenle erkenden önlem alınmalı ve tedavi edilmelidir.

Wobbly Hedgehog Sendromu (WHS), kirpilerde görülen diğer bir yaygın hastalıktır. Hastalığın spesifik belirtisi yoktur. Nörodejeneratif hastalık olan bu sendromu düşündüren belirtiler bacaklarda paraliz ve atrofidir. Her yaş kirpide görülebilse de genellikle 1,5 yaş ve üzerinde daha sık görülür. Başlangıçta ataksiler şeklinde görülür ve ilerleyerek paralize neden olur. Oturup kalkarken ve yürürken hassasiyet gördüğünüz takdirde mutlaka veteriner hekim tarafından kontrol edilmelidir.

Kirpilerin kısa bacakları oldukça hassastır ve kolayca hasar görebilir.

Kirpilerin yaşayabileceği sağlık sorunlarından biride diş taşlarıdır. Giderilmediği takdirde ciddi diş kayıplarına yol açabilir. Bu nedenle kemirebileceği sert yiyecekler verilmeli ve tartar birikmesi önlenmelidir.

Genel olarak sağlıklı olan kirpiler iyi bir barınak ve iyi bir beslenme ile uzun ve sağlıklı bir yaşam sürer ve kolay hastalanmaz. Ancak çok kolay strese girebilir ve karamsar bir tutum içerisinde olabilir. Bunu önlemek için erken yaşlarda sosyalleşmesi, insanlarla iletişim halinde olması ve istediğinde saklanabileceği bir yuvası olması yeterli olacaktır.

Kirpi Türleri

Bilinen 5 kirpi cinsi ve 17 alt kirpi türü bulunmaktadır. Bunlar; Erinaceus, Paraechinus, Mesechinus, Atelerix, Hemiechinus cinsi kirpilerdir. Bunlar dünya genelinde Avrupa, Orta Doğu Asya, Afrika ve Orta Asya’da doğada yaşayan kirpi türleridir. Kirpilerin alt türleri ise şöyle sıralanabilir;

1- Çöl Kirpisi (Desert Hedgehog)

Bilimsel adı Paraechinus Aethiopicus olan en yaygın kirpi türlerinden biridir. Afrika ve orta Asya da yaygındır. Yetişkinleri 280 – 510 gr ağırlığa ve 14 – 28 cm arası uzunlukta olabilmektedir.

2- Hint Kirpisi (Indian Hedgehog)

Bilimsel adı Paraechinus Micropus olan Hindistan ve Pakistan’a özgü kirpi türüdür. Yetişkinleri 15 cm uzunlukta olabilen bu tür, Rakun maskesine benzeyen yüz lekesi ile tanınmaktadır.

3- Brant Kirpisi (Brandt’s Hedgehog)

Bilimsel adı Paraechinus Hypomelas olan bu tür Afganistan, Pakistan ve Yemen bölgesine özgüdür. Yetişkinleri 25 cm olabilmektedir. Saldırılardan korunmak için top olmanın yanı sıra düşmanını şaşırtmak için sıçrama yapabilmesi ile tanınır.

4- Batı Avrupa Kirpisi (European Hedgehog)

Bilimsel adı Erinaceus Europaeus olan bu tür ortak kirpi olarak adlandırılmaktadır. İtalya, İspanya, Fransa, İngiltere ve kuzey Avrupa ülkelerinde yaşayan kirpi türüdür. Yetişkinleri 780 gr ağırlıkta ve 20 – 30 cm uzunlukta olabilir. Kahve-siyah renkte olan bu tür 10 yıla kadar yaşayabilmektedir.

5- Ak Göğüslü Kirpi (Southern White-Breasted Hedgehog)

Bilimsel adı Erinaceus Concolor olan Güneyli beyaz göğüslü kirpi, Doğu Avrupa ve Batı Asya’da yaşar. Avrupa kirpisine benzer ancak aralarındaki fark, karın altında ve göğüs kısımındaki beyaz lekelerdir. Yuvasını kazarak değil otlarla yapan bu türün yetişkinleri 720 gr ağırlıkta ve 23 cm uzunluğa erişebilmektedir.

6- Doğu Avrupa Kirpisi (Northern White-Breasted Hedgehog)

Bilimsel adı Erinaceus Roumanicus olan bu kirpi türü Doğu Avrupa ülkeleri, Ukrayna ve Kafkasya’da yaşamaktadır.

7- Amur Kirpisi (Amur Hedgehog)

Bilimsel adı Erinaceus Amurensis olan bu tür Güney Doğu Rusya, Kore ve Çin’de yaşayan bir türdür. Soluk kahverengi renkte olan bu kirpiler 25 – 30 cm uzunlukta ve 440 gr ağırlıkta olabilmektedir.

8- Afrika Pigme Kirpisi (Four-Toed Hedgehog)

Bilimsel adı Atelerix Albiventris olan bu tür, “dört parmaklı kirpi”, ve “Afrika cüce kirpisi” olarak da adlandırılmaktadır. Orta ve doğu Afrika savanalarında yaşar. Arka ayaklarında 4 parmak olmasıyla bilinir. Adını da bu özelliğinden almıştır. Küçük bir türdür ve yetişkinleri 16 – 20 cm ve 450 – 500 gr ağırlığa erişebilmektedir.

9- Kuzey Afrika Kirpisi (North African Hedgehog)

Bilimsel adı Atelerix Algirus olan bu tür “Cezayir kirpisi” olarak da adlandırılmaktadır. Cezayir, Fas, Libya, Tunus gibi kuzey Afrika ülkelerinin yanı sıra Malta ve İspanya’ da da yaşamaktadır. Açık renklerde olan bu türün yetişkinleri 20 – 21 cm uzunlukta ve 820 gr ağırlıkta olabilmektedir. En belirgin özelliği başın ön kısmında diken olmamasıdır.

10- Somali Kirpisi (Somali Hedgehog)

Bilimsel adı Atelerix Sclateri olan bu tür Somaliye özgüdür. Beyaz göbeği ile bilinen bu türün yetişkinleri 66 gr ağırlıkta ve 13 cm uzunlukta olur.

11- Güney Afrika Kirpisi (Southern African Hedgehog)

Bilimsel adı Atelerix Frontalis olan bu kirpiler Angola, Zimbabve, Tanzanya, Namibya, Bostvana ve Güney Afrika’da yaşar. Koyu renkli ayaklar ve kahverengi gövdesi olan bu türün en belirgin özelliği alın bölgesinde şerit şeklinde beyaz tüyler bulunmasıdır. Yetişkinleri 18 cm uzunlukta ve 310 gr ağırlıkta olabilmektedir.

12- Uzun Kulaklı Çöl Kirpisi (Long-Eared Hedgehog)

Bilimsel adı Hemiechinus Auritus olan bu tür geniş bir bölgede yaşamaktadır. Kurak ama ılıman iklimleri tercih eder. Doğu Asyanın bazı kurak bölgeleri, Orta Doğu ve Doğu Akdeniz bölgelerinde yaşar. Sivri ve uzun kulakları ile bilinen bu tür diğer kirpilerden farklı olarak çok hızlıdır. Top şeklini almaktan çok koşarak düşmanlarından kaçar. Yetişkin hali 340 gr ağırlıkta ve 21 cm uzunlukta olabilmektedir.

13- Uzun kulaklı Hint Kirpisi (Indian Long-Eared Hedgehog)

Bilimsel adı Hemiechinus Collaris olan bu kirpi türü Hindistana özgü bir türdür. Büyük kulaklarına karşın kendisi fazla büyük değildir. Yetişkinleri 16 cm uzunluğa ve 130 gr ağırlığa sahiptir. Pakistan ve kuzey Hindistan’da kurak bölgelerde görülen bu farklı tür koyu renklere sahiptir.

14- Daurian Kirpisi (Daurian Hedgehog)

Bilimsel adı Mesechinus Dauuricus olan bu türü Rusya ve kuzey Mogolistan da yaşayan küçük bir türdür. Yetişkinleri 15 – 20 cm ve 600 gr olabilmektedir. Sivri burnu uzun sivri kulakları ile tanınan bu tür, yaşadığı bölgede koruma altına alınmıştır.

15- Çin Kirpisi (Hugh’s Hedgehog)

Bilimsel adı Mesechinus Hughi olan Çin’nin orta kısımları ve Mançurya bölgesine özgü kirpi türüdür. Çalılık ve ormanlık alanlarda yaşar. Yağmurlu havalarda gündüz yiyecek aramaları ile bilinirler. Yetişkinleri 230 gr ağırlığa ve 20 cm uzunluğa sahiptir.

16- Çıplak Karınlı Kirpi (Bare-Bellied Hedgehog)

Bilimsel adı Paraechinus Nudiventris olan ve Madras kirpisi olarak bilinen bu tür güney doğu Hindistan bölgesine özgü çok nadir bir kirpi türüdür. Çok uzun yıllar neslinin tükendiği düşünülen ve uzun yıllar sonra tekrar görülen bu kirpi hakkında yeterli bilgi kaynağı bulunmamaktadır.

17- Gaoligong Orman Kirpisi (Gaoligong Forest Hedgehog)

Bilimsel adı Mesechinus Wangi olan bu tür Wang’ın orman kirpisi olarak da adlandırılmaktadır. 2018 yılında keşfedilen ve kirpi türleri arasına eklenen bu kirpi  Çin de Yünnan bölgesinde bulunan Gaoligong ormanlarında keşfedilmiştir. Bu ormanlar yıl boyu yapraklarını dökmeyen ağaçlarla kaplıdır ve 2200 – 2680 metre yükseklikte bulunmaktadırlar. Sayıları oldukça az olan bu türün Eylül ve Nisan ayları arasında kış uykusunda olduğu bilinmektedir.

Kirpiler Hakkında Bazı İlginç Bilgiler

  • Kirpiler yılan ısırığına karşı oldukça dayanıklıdır. Ayrıca dikenleri nedeniyle yılanların bir kirpiyi ısırması çok nadirdir.
  • Tilki, baykuş, şahin, yaban domuzu ve diğer yırtıcı kuşlar kirpilerin baş düşmanıdır.
  • Tilkiler topak olan kirpinin açılmasını sağlamak için üzerine çişini yaparak kirpiyi avlar.
  • Kirpiler maalesef kirpi etinin kansere iyi geldiğine inanan insanlar tarafından sıklıkla avlanmaktadır.
  • Bahçesinde kirpi bulunan eve bolluk, bereket geleceği, bu evde yaşayanların sağlıklı ve mutlu olacaklarına inanılmaktadır.
  • Kirpiler suya düşerse açılmak zorunda kalırlar ve bu da onları düşmanlarına karşı savunmasız kılar.
  • Erkek kirpiler yeni doğan yavruları yeme eğilimi gösterirler.
  • Kirpiler korkutulmadığı sürece insanları ısırmaz.
  • Çok heyecanlandığında veya çok korktuklarında ağızlarından köpüklü bir salya gelir.
  • Doğal yaşamda Kasım – Aralık aylarında kış uykusuna yatar ve Mart – Nisan aylarında uyanır.
  • Oldukça enerjik ve hareketlidirler bir gecede 2 km mesafe yürüdükleri kaydedilmiştir.
  • Yavrular doğduklarında 100 civarında olan diken sayısı, 2 aylık olduklarında 2000 adet olabilir. Yetişkinlerde diken sayısı bunun 2 – 3 katı olabilir.
  • Kirpilerin vücut ısısı 35 derecedir.
  • Dişi kirpiler erkeklere oranla daha dayanıklıdır.
  • Kirpilerin işitme ve koku alma duyusu çok gelişmiştir.
  • Avusturalya ve Amerika’ya özgü hiçbir kirpi türü yoktur.
  • İngiltere’de en çok beslenen evcil hayvanlardan biridir ve yaklaşık 1 milyon kirpi olduğu bilinmektedir.
  • Kirpiler yaklaşık 15 milyon yıl önce evrimleşmiş memelidir.
  • Ön ve arka ayaklarında 5 er adet parmağı olmasına karşın yerde sadece 4 parmağın izi çıkar. Ön ayakları daha büyüktür, arka ayakları ise daha uzun ve incedir. Farklı olarak Afrika pigme kirpisinin arka ayaklarında sadece dört parmak bulunmaktadır.

Hazır Kedi Maması Sağlıklı Mı? konulu yazımız ilginizi çekebilir.

Benzer Yazılar

%d blogcu bunu beğendi: